| SAĞLIKLI SUALTI
SIĞ SU BAYILMASI
OLGU 1:
19 yaşında erkek dalıcı, sualtında en uzun ne kadar kalabileceğini sınamak amacıyla 20-25 derin soluk alıp vererek yüzme havuzuna dalmış. Kronometre tutan arkadaşından dipte hareketsiz kalabilmek için bacaklarına basmasını istemiş. Gerektiğinde arkadaşının bacağına dokunarak suyüzüne çıkmayı planlamışlar. Uzun bir süre bu sinyali alamayan arkadaşı süphelenerek dipten çıkarmış. Havuz kenarında solunumunun olmadığı, kalp atışlarının güçlükle alınabildiği saptanmış. Tüm vücudu morarmış halde bulunuyormuş. Yapay solunum yardımıyla kendi solunumu yerine gelmiş. Ağız kenarında pembe köpük bulunuyormuş. Götürüldüğü hastanede oksijen verilmiş. Kliniğimizde yapılan muayenede akciğerlerinde, içine çektiği suya bağlı pnömoni (zatürre) saptandı. Uygulanan ilaç tedavisinyle on gün sonra tamamen iyileşmişti. Tanı:Sığ su bayılması.
OLGU 2:
20 yaşında erkek dalıcı adayı, bir klübümüzün seçmelerinde havuz dibinde uzun mesafe yüzebilmek amacıyle oksijen tüpünden 10-15 kere derin soluk alıp vermiş. Yüzmesini sürdürürken aniden hareketsiz kaldığını farkedenlerce dışarı alınmış. Yapılan ilk değerlendirmede, solunumunun olmadığı ve kalp atışlarının duyulmadığı saptanmış, kapalı kalp masajı ve yapay solunumla kısa sürede normale dönmüş. Kliniğimizde yapılan muayenesinde bir anormallik bulunmadı. Dalıcı, kendini sualtında uzun mesafe yüzebilmeye iten nedenin, klüp dalıcısı olarak seçilebilmesinin yanında ortamda bulunan kızlar üzerinde de iyi bir etki yaratmak olduğunu ifade etti. Tanı:Sığ su bayılması.
OLGU3:
23 yaşında erkek, serbest dalışta oldukça deneyimli dalıcı, balık vurmak amacıyla 20-25 metre dalıyormuş. Kayıkta bulunan arkadaşlarının ifadesiyle vurduğu bir balığı sıkıştığı yerden çıkartmak amacıyla son dalışı öncesinde 5-6 kere derin soluk alıp vermiş. Çıkmadığını gören arkadaşları daldıklarında dipte hareketsiz olarak yatarken bulmuşlar. Yapılan tüm kurtarma girişimleri ne yazık ki başarısız olmuş. Tanı:Ölümle sonuçlanan sığ su bayılması.
Bu olgu listesini daha da uzatmak mümkün. Hemen her yıl kliniğimize bu tip başvurular olmaktadır. Bu arada kurtarma girişimleriyle sonuç alınan bir bu kadar olgunun da kliniğimize hiç başvurmadığı göz önüne alınırsa sığ su bayılması sıklığının oldukça yüksek olduğu farkedilebilir. Bu yazıyı okuyan bir çok eski dalıcımızın kendinin tanık olduğu ya da en azından duyduğu sığ su bayılması kazaları hiç de az değildir. Böylece sığ su bayılması çelişkili bir biçimde sualtı camiamızda özellikle serbest dalıcılar arasında önemini korumaktadır. Çelişkili olmasının nedeni, sığ su bayılmasının, diğer bir çok sualtı hastalığının aksine hemen her dalıcımız tarafından bilinmesine ve dalış kurslarında bu konuya ayrıntılı olarak yer verilmesine rağmen bu kadar sık karşımıza çıkmasında yatmaktadır. Sığ su bayılması (Shallow water blackout) terimi ilk kez 1944’te Barlow ve Mcintosh tarafından kapalı devre ile dalan dalgıçlarda karbondioksit zehirlenmesini tanımlamak amacıyla kullanıldı. Ancak İngilizlerin bu kullanımı Amerikalılar tarafından değiştirilerek günümüzdeki anlamını kazandı. Şu anda sığ su bayılması deyimi ile serbest dalıcıların hiperventilasyon yaptıktan sonra dalmalarına bağlı bilinç kayıplarını kastetmekteyiz. Vüzudumuzda solunumu ayarlayan bir çok mekanizma bulunmaktadır. Bunların en belirleyici olanı kandaki karbondioksitin kısmi basıncıdır. Bilindiği gibi karbondioksit solunumla alınır alınmaz, dokularla besinlerin oksijenle yakılması sonucunda bir metabolizma ürünü olarak oluşur. Karbondioksit kısmi basınca (pCO2) belli bir değere ulaşınca soluk almak zorunda kalırız. Bu değer istemli olarak soluk tutmanın yenildiği üst sınır olarak da tanımlanabilir. Ancak vücutta CO2 üretiminin hızı metabolizmayla belirlenmiştir. pCO2 başlangıç değerini düşürmenin yolu bir çok dalıcımızın kolayca keşfettiği (!) gibi derin ve sık soluk alıp vermektir. Hiperventilasyon olarak tanımlanan soluk hızını ve derinliğini arttırmakla akciğer ve kanda pCO2 azaltılabilir. Bu şekilde daha baştan düşük pCO2 değeri ile yapılan bir serbest dalışta, soluk almak için bizi zorlayacak pCO2 değerine daha uzun sürede ulaşırız. Ancak unutulmaması gerek bir nokta daha vardır. Bu da soluğumuzu tuttuğumuzda karbondioksit artarken, bir yandan da oksijenin azalmasıdır. Kanda oksijenin kısmi basıncı (pCO2) belli bir değerin altına düştüğünde bilinç kaybı oluşur. Bu değer yaklaşık olarak 25-30 mmHg’dir. Normal olarak yapılan bir soluk tutmada pO2 bu değerlere düşmeden pCO2 soluk alma düzeyine kadar yükseldiği için bilinç kaybı oluşmaz. Ancak hiperventilasyon yapıldığında başlangıç pCO2 değeri o kadar düşüktür ki, soluk alma gereksinimi duyulduğu zaman pO2 değeri tehlike sınırının altına inmiş olabilir.
Ancak dikkat edilirse karada yapılan bir hiperventilasyondan sonra soluk tutma ile bilinç kaybı görülmesi sık değildir. Bunun nedeni soluk alma gereksiniminin yalnızca pCO2’ye bağlı olmamasıdır. Gerçekten de pCO2 değerinden bağımsız olarak pO2 değerinin tehlike sınırına inmesiyle de soluk alma gerçekleşir.
İşte işin püf noktası da buradadır. Karada, hiperventilasyonlu bir soluk tutma ile, dalıştan önce yapılan hiperventilasyonun farkı burada yatar. Bilindiği gibi dalış sırasında, dalınan derinliğe bağlı olarak gazların kısmi basıncı artar. Böylece akciğer içindeki pO2 yükselir. Hiperventilasyon nedeniyle pCO2 azalmış bu nedenle 1. sigorta devreden çıkmıştır. Dalınan derinliğe bağlı olarak pO2 de yükseldiğinden 2. sigorta da iş görmez haldedir. Gereğinden uzun bir süre dipte kalan dalıcı oksijen eksikliği çekmez. Ancak çıkışa başladığında akciğer ve kandaki bu yanıltıcı pO2 düzeyi ortam basıncına baplı olarak hızla düşer ve dalıcı daha yüzeye gelmeden bilincini kaybeder. Karada soluk tutma eğrilerini sualtında soluk tutma ile değiştirirsek kan CO2 değeri değişmeyecektir. Ancak dalındığında artan ortam basıncı nedeniyle alveol içi oksijen basıncı artacaktır. Bu miktar başlangıçta kan oksijen basıncını çok fazla arttırmasa da dalış sürdükçe kana geçecek oksijen basıncını sağlayacaktır. Şimdi 10 metrelik bir dalışta ve heniz oksijen açısından hipoksit sınıra gelmemiş bir değeri ele alalım. Oksijen basıncı 50 mmHg olsun. Bu aşamada CO2 sınır değerine kadar yükselmediğinden dalıcı soluk alma gereksinimi duymayacaktır. Oksijen basıncı da 50 mmHg gibi tehlike sınırından uzak olduğu için bir problem oluşturmayacaktır. Ancak dalıcı 10 metreden yüzeye çıkmaya başladığında ortam basıncı da 2 ATA’dan 1 ATA’ya ineceği için, oksijen basıncı 50 mmHg’den 25 mmHg’ye düşecektir ki, bu değer bilinç kaybı oluşturmak için yeterlidir. Dalıştan önce hiperventilasyon yapmadan sualtında bayılmak mümkün müdür? Bu sorunun yanıtı evet olacaktır. Gerçekten de çok derine dalan dalıcılarda sualtında oksijensiz kalıp bayılma mümkündür. Örneğin 30 metreye dalan bir dalıcının akciğerindeki oksijen kısmi basıncı prensip olarak 4 katına çıkacaktır. Bu tip deneyimli dalıcılar kan karbondioksit düzeyine tolerans geliştirdiklerinden dipte daha uzun kalabilirler. Bu süre boyunca oksijensizlik çekmeyen dalıcı yüzeye çıkarken oksijen basıncı hızla düşer ve bayılma gerçekleşir. Uzun süre soluk tutarak dalış yapan deneyimli dalıcıların karbondioksite duyarlılıkları azalır. Bu tip dalıcılar diğer insanlardan daha yüksek pCO2 değerlerinde bile soluk almadan durabilirler. Dalıcının sualtında uzun süre kalabilmesini sağlayan bu özellik sığ su bayılmasına yol açabilmesi yanında vücutta karbondioksit birikmesine de yol açar. Böyle bir dalıcının size aktaracağı yakınmalar şu şekilde olacaktır: (Çok derine ve uzun süre dalabiliyorum. Bu açıdan bir problemim yok. Ancak bazen yüzeye geldiğimde bayılacak gibi oluyorum. Bir de dalışlardan sonra çok şiddetli baş ağrılarım oluyor. Bu baş ağrıları saatlerce sürüyor.) Buraya kadar anlattıklarımız bir çok dalıcımızın bildiği, pek çok kursta ayrıntılarıyla anlatılan bilgiler. Peki nasıl oluyor da bu kadar iyi bilinmesine rağmen gene de sığ su bayılmasına bu sıklıkta rastlayabiliyoruz? Dalış öncesi hiperventilasyon yapmamalı uyarıları nasıl oluyor da bu kadar kolaylıkla çiğneniyor? Kanımca bu durumun nedeni, dalıcılarımızın bilinç kaybı denen durumu tam olarak kavrayamamalarından kaynaklanıyor. Dalıcı hiperventilasyon yapmadan önce bilinci yerindeyken, nasıl olsa bir şey olduğunda çıkarım diye düşünüyor. Ama bilinç kaybı sıklıkla hiç bir uyarı görülmeden gerçekleşir. Birdenbire gelişir ve bu aşamadan sonra dalıcının düşünmesi, durumu değerlendirmesi, karar vermesi ve bu kararı uygulaması mümkün değildir. Bilinç o kadar hızlı kaybolur ki sonradan kendine gelen dalıcılar bilinci kaybolduğu o anı hatırlayamazlar bile. Sığ su bayılması genellikle mücadeleci, yarışmacı, güçlü kuvvetli maço kişilik yapısına sahip dalıcılarda gözlenir. Bu tip kazaların hikayesinde hep bu duruma yol açacak bir neden bulunur. Ya bir yarışma, ya balık vurma hırsı ya da kendini kanıtlama çabası görülür. Kurtarma girişimlerinin başarısı eşli dalış sisteminin iyi uygulanmasına ve dalış arkadaşlarının ilk yardım prensiplerini iyi bilmesine bağlıdır. İyi bir dalıcı, diğer insanlarla, kendisi ile ve denizle mücadele eden ve başarılı olan dalıcı değildir. İyi bir dalıcı iyi eğitimli, kendi sınırlarını bilen ve denizle uyum içinde olabilen dalıcıdır.
Bu yazı METU DIVING GRUP internet sayfasından alınmıştır. | 
Normal
