 Lastikli Zıpkınlar (Genel Prensipler-Satın alırken Modifiye ederken DİKKAT)
Lastikli Zıpkınlar (Genel Prensipler-Satın alırken Modifiye ederken DİKKAT)
Zıpkın seçiminde etkin faktörler
Piyasada satılan ve kullanılan zıpkınlar genel olarak yapıldıkları materyal, estetik ve balistik olarak belli yaklaşımlar benimsemekte ve belli eğilimlere cevap verme iddiası taşımaktadır. Zıpkın satın alırken verilecek karar avcının bireysel tercihlerini ve özelliklerini temel almalıdır. Örneğin kişinin nerelerde daldığı, avını ne tür tekniklerle gerçekleştirdiği ve ne seviyede bir dalıcı olduğu zıpkın tercihinde önemli rol oynayacaktır. Bu yüzden bir sualtı avcısının alacağı yeni bir ürünün piyasadaki diğer ürünlerle arasındaki farkı ayırt edebilmesi için tercih edilecek zıpkının niteliklerini analiz edebilecek bilgi birikimi ve tecrübeye sahip olması gerekir.
Zıpkınla Balık avcılığındaki büyüme ve günümüzde avcıların kullandıkları farklı teknikler daha hafif, manevra kabiliyeti daha yüksek, daha hızlı ve daha sessiz zıpkınlara olan ihtiyacı arttırmıştır. Bu noktada sualtı tüfeğinin değerlendirilmesinde göz önüne alınması gereken faktörlere bir göz atalım:
Denge
Bir Zıpkının dengesi birbiriyle ilişkili bir çok unsurdan oluşur. Lastiklerin gücü, şişin ağırlığı, tetik mekanizmasının hassasiyeti, manevra kolaylığı ve tüm bu özellikleri barındırma durumunda olan ana gövdenin genel kalitesi arasında bir denge olmalıdır.
Lastikli bir zıpkını analiz etmenin çıkış noktası zıpkının dengesidir. Bir çok sualtı avcısı henüz denemeden zıpkınlarına fazladan güç katarak (kalın yada fazladan lastik kullanarak) tüfeklerinin dengesini bozarlar. Bu yapıldığında farkında olmadan sağlanmak istenen avantajı dezavantaja dönüştürürler. Bir zıpkına aşırı güç yüklemek çoğu zaman isabet oranını düşürür ve atış rahatlığını bozar. Bu değişiklikleri yapan çoğu sualtı avcısı bunu daha büyük balıklar vurabilmek umuduyla yapar. Ancak yapılan bu değişiklik sonucu ortaya çıkan denge kaybı bir çok ortalama büyüklükte avların kaçırılmasında önemli rol oynar. Büyük avla ne sıklıkla karşılaşılacağı belli olmayan bir ortamda normal avların tüfek dengesi bozularak riske edilmesi çoğu zaman sudan boş çıkma durumuna yol açar. Lastiklerin gücünü düzgün bir kombinasyon olmadan arttırmak 3 olumsuzluğu bir arada getirir: İlki tetik mekanizmasının hassasiyetinde azalma, artan gücün tüfek üzerinde yarattığı sarsıntı, ve son olarak dengesizliğin yarattığı orantısız geri tepme. Şimdi ortaya çıkması muhtemel bu durumları daha detaylı inceliyelim.
Hassas veya sert tetik mekanizması?
Tetik mekanizmasının hassasiyeti büyük önem taşır. Tetik mekanizması çok setleştiğinde tetiği çekerken tüfeği saptırma riski ortaya çıkar. Eğer mekanizma makul hassasiyette ise küçük bir dokunuşta şiş tüfekten ayrılır böylece hedef alınan noktada bir kayma gerçekleşmez. Bu yüzden mekanizmanın hassasiyetini kaybetmesi tüfeğin isabet oranını oluşan dengesizlikle paralel olarak olumsuz etkiler. Zıpkının ucunda oluşacak ufak bir sapma hedefin mesafesine göre isabet oranını düşürür. Ateşli silahlarda özellikle tabancalarda tetik mekanizmasının hassasiyeti oldukça fazladır. Zıpkınlarda ise orta sertlikte bir tetik mekanizması tüfeğin atış esnasında stabil kalmasını sağlayacaktır. Özetle bu kapsamda temel prensip tetiği çekmenin eş zamanlı olarak tüfeğin yönünü saptırmaması ve sarsıntıya sebep olmamasıdır.
Sarsıntı Etkisi
Sarsıntı etkisi basit tanımlamayla lastiklerin hızlı hareketiyle şişin tüfeği terk ederken oluşturduğu etkidir. Bu etki özellikle çok lastikli zıpkınlarda kendini göstermektedir. Lastikli zıpkınlarda çeşitli gövde biçimleri kullanılmaktadır bu gövdelerin kendilerine özgü artıları ve eksileri vardır. Yuvarlak küçük ölçekli gövdelerin her yöne kolay hareket ettirilebilme ve rahat bir kullanıma sahip olma gibi avantajları vardır. Bu özellik 100cm kadar olan zıpkınlarda olumlu sonuçlar verir.
Diğer gövde biçimleri arasında çok daha büyük yapıya sahip olanları vardır. Bu tür gövdeler manevra kabiliyetini azaltmakla birlikte atış esnasında daha stabil kalırlar ve sarsıntıdan daha az etkilenirler. Bu tür gövdeler fazla manevra ve çabukluk ihtiyacı duymayan ve daha güçlü lastik kombinasyonları kullanan avcılara yöneliktir.
Lastik ve şiş arasındaki ilişki
Lastikler ve şiş arasındaki ilişki mızrak atıcısıyla mızrak arasındaki ilişkiye benzer. Mızrak atıcısına çok ince bir mızrak verdiğinizde atış esnasında mızrak sürekli titreyecektir ve arkasında büyük bir güç olmasına rağmen istenen mesafeyi alamayıp kısa düşene kadar bu titreme devam edecektir. Bu durumun tersine şayet atıcıya gücünün çok üzerinde ağırlığa sahip bir mızrak verilirse mızrağın atıcıdan çıkışı zayıf olacağından yine alınacak mesafe kısa olacaktır. Mızrak atıcısı için ideal ağırlıkta bir mızrak atış esnasında titreme yapmaz ve enerji kaybı olmaz. Böylece mızrak hareketini etkili bir biçimde sürdürerek mızrak atıcısının sarf ettiği gücü en verimli şekilde kullanarak hedefe ulaşır. İşte zıpkınlarda aranan ideal kombinasyon mantığı budur.
Aşırı güçlü lastikle kullanılan zayıf şişler güç kaybından dolayı arzu edilen hedefe atamadığı gibi,ağır şişle birlikte kullanılacak zayıf lastikte sabit bir hedefi vurmadan kısa düşecektir. Ancak şiş ve lastikler arasındaki ideal uyumun sağlandığı zıpkınlarda mükemmel sonuçlar elde edilecektir.
Bugün piyasada farklı üreticilerin farklı güç ve kalınlıkta lastik ve şişleri mevcuttur. Bu yüzden tüm bu ürünler arasında oluşabilecek kombinasyonlara ilişkin kesin yargılara varmak çok sağlıklı olmayabilir. Ancak belli genellemeler yapmak mümkündür. Örneğin biliyoruzki 6mm şiş için 16mm lastik idealdir buna karşılık 6,5mm veya 7mm şiş 18mm veya 20mm lastikle iyi bir kombinasyon oluşturur. Eğer çift lastik kullanıcaksak 6mm şiş kullanmaktan sakınmalıyız.
3 kez italya şampiyonu olmuş Marco Bardi genelde hafif 75cm, 82c ve 90cmlik tüfeklerle 6.3 ve 6.5mm şiş kullanmaktadır. Bardinin ayrıca trofe avları için kullandığı büyük gövdeli 115cm lik bir zıpkını daha var. Bu zıpkın üzerinde ekstra 18mmlik lastik kullanıyor. Burdanda anlaşılabileceği gibi her tüfek belli bir amaca yönelik oluşturulur. Bardi konuyla ilgili şöyle diyor:
“90cmlik hafif ve hassas tetik mekanizmalı bir tüfekten çift lastikli 115cmlik bir tüfeğe geçtiğimde avlanırken tüfeğin farklı bir karakter sergiliyeceğini hiç aklımdan çıkarmam. Genelde avlandığım 90cmlik zıpkının sürtünmesinin 115cmlik zıpkınla aynı olmadığını ve aradaki tetik hassasiyet farkını düşünerek 115cmlik zıpkınla avlanırken tetiği daha büyük olan tüfeğin gerektirdiği basınçla basarım.”
Zıpkın kavram ve tasarım
Farklı tasarımlara sahip çok farklı zıpkınlar mevcuttur. Bunların kimileri genel kabul görmüş kimileri ise benimsenmemiştir. Bu yaklaşımlardan biri zıpkın gövdesi üzerinde şiş yatağı bulunan türden tasarımlardır. Kimileri bunun gövde esneme yapmadığı sürece kesinlikle olması gerektiğine inanır. Kimileri ise şiş yatağının herhanbir avantajı olmadığını düşünür çünkü şiş kabzayla kafa arasında durmakatadır yani bu görüşe göre şiş yatağının bir işlevi yoktur.
Temel olarak eğer gövdede güçlü lastikten kaynaklanan bir esneme söz konusu ise şiş yataksız olan zıpkın daha isabetli atış yapacaktır. Eğer esneyen gövde üzerinde şiş yatağı varsa şiş gövdenin şeklini alır yani aynı üzerindeki yatak gibi esneme yapar ve bu da atışta sapmaya yol açar. Ayrıca şiş ve şiş yatağı arasında sürtünme sese ve sürtünmeye yol açar. Bu durum şiş yataksız zıpkınlarda söz konusu değildir. Yıllar önce isabet problemlerinin sebebinin gövdelerdeki esneme olduğu düşünülürdü bu yüzdende sürekli daha güçlü gövde malzemesi arayışı vardı. Aslında asıl sorun bu değildi. Sorunun temel kaynağı ve atışta ciddi sapmalara yol açan şey kabza ve gövdenin birleştiği noktada oluşan esnemenin yarattığı açıydı. Bu durum lastiğin kabza ve gövde bağlantısına getirdiği ağır yükten dolayı uzun tüfeklerde daha belirgindir.
Neredeyse herkesin isabeti etkileyen bir faktör olarak üzerinde anlaştığı diğer bir konu lastik ve şişin konumlarıdır. Kısaca ifade etmek gerekirse, şiş ve lastik birbirlerine mümkün olduğu kadar paralel olmalıdır.
Eğer çevirmeli lastik kullanımında olduğu gibi lastik aşağıdan gelirse lastikler şişin kuyruğunu aşağı çektiği için şiş kafadan çıkarken yukarı yönelir. Bunun tersi durum da tüfeğin isabetinde problem yaratır yani eğer lastiklerin konumu şişden daha yukarıda ise atış aşağı yönelir çünkü bu durumda lastikler şişin kuyruğunu havaya kaldıracaktır.
Özetle yeni bir zıpkının tasarımında kullanılan malzeme, tetik mekanizmasının güvenilirliği ve tüfek üzerine yerleştirilen lastik ve şişin dengesi mutlaka göz önüne alınmalıdır.
Sonuç olarak zıpkın üretim ve tüketiminde yukarıda bahsedilen koşul ve önceliklere daima özen gösterildiğini söylemek zordur. Fiyat-performans ölçütleri ve piyasa koşulları bu konuların göz ardı edildiği çok farklı tasarım ürünlerini karşımıza çıkarmaktadır. Ancak öncelikle tüketicinin dikkat etmesi gereken husus fiyat avantajı sağladığını sandığı noktada çoğu zaman dezavantajlı duruma düştüğüdür.
Diğer göz önünde tutulması gereken faktörler
Akılda tutulması gereken faktörlerden biride şişin aerodinamiği ve atışıdır. Şiş esneyebilir ve hedeften sapar, uç kısmının aerodinamiği bozuk olabilir misinası aşırı kalın olabir. Tüm bunlar isabet sorunu yaratır. Şişin yapıldığı çelik büyük önem taşır. Yumuşak çelikten yapılmış şiş güçlü lastik basıncıyla aşırı esneme yapabilir aslında her şiş tüfekten çıkışta belli oranda esner fakat önemli olan hemen eski haline dönebilmesidir. Eğer kullanılan çelik çok yumuşaksa bu toparlanmayı yapamaz ve atış isabetsiz olur.
Genel anlamda iyi performans veren bir misina 300-400lb gücünde 1.6-2mm kalınlığında olmalıdır. Bu yüzden 7mm ve daha ince şiş ile 400lb üzerinde misina kullanmak problem yaratır.
Son olarak şu unutulmamalı her ne kadar bir zıpkının genel özellik ve çalışma prensiplerini bilmek önemliysede kişi kendisi için ideal olan zıpkını ancak belirli bir dalış tecrübesinin ardından tespit edebilir ve asla unutulmamalı ki zıpkın ne kadar mükemmel olursa olsun tek başına sizi iyi bir avcı yapmaz.
The author: Mark Laboccetta
Çeviri: Aşkın YILDIRIM & Ozan HOŞKEN
__________________
OZAN YILDIRIMIN ABİSİ-1970
Konu Aşkın YILDIRIM tarafından (04-07-2008 Saat 11:44 ) değiştirilmiştir..
| 
Normal
